الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
204
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
لذا جمعى از مفسران معتقدند كه منظور از « ضال » در اينجا خطاى در موضوع است ، يعنى من ضربه اى را كه به آن مرد قبطى زدم به قصد قتل نبود بلكه به عنوان حمايت از مظلوم بود ، و نمىدانستم منجر به قتل او مىشود ، بنا بر اين « ضال » در اينجا به معنى « غافل » و منظور غفلت از عاقبت كار است . بعضى ديگر گفتهاند منظور اين است كه خطايى در قتل آن مرد ظالم رخ نداده چرا كه او مستحق بوده است ، بلكه منظور اين است كه من نمىدانستم عاقبت اين كار چنين خواهد بود كه من نتوانم در مصر بمانم و مدتى از وطن آواره شوم و برنامه هايم به تاخير افتد . ولى ظاهرا اين پاسخى نبوده است كه موسى بتواند به فرعون بگويد ، مطلبى بوده كه مىتوانسته براى دوستانش بيان كند نه پاسخى قابل قبول براى فرعون . تفسير سومى كه شايد از جهاتى مناسبتر با مقام موسى ع و عظمت كيان او باشد اين است كه موسى ع در اينجا يك نوع توريه به كار برده است ، سخنى گفته كه ظاهرش اين بوده من در آن زمان راه حق را پيدا نكرده بودم بعدا خداوند راه حق را به من نشان داد و مقام رسالت بخشيد ، ولى در باطن مقصود ديگرى داشته و آن اينكه من نمىدانستم كه اين كار مايه اين همه دردسر مىشود و گرنه اصل كار حق بود و مطابق قانون عدالت ( و يا اينكه من آن روز كه اين حادثه واقع شد راه را گم كرده بودم و به آنجا رسيدم كه اين حادثه رخ داد ) . و مىدانيم منظور از « توريه » اين است كه انسان سخنى بگويد كه باطنش مطلب حقى باشد ، ولى طرف مقابل از ظاهر آن چيز ديگرى استفاده كند و اين مخصوص مواردى است كه انسان در تنگنا قرار بگيرد كه مىخواهد دروغ نگويد و در عين حال ، حفظ ظاهر نيز داشته باشد ( 1 ) .
--> ( 1 ) اين سخن موافق مضمون حديثى است كه از « امام على بن موسى الرضا » ( ع ) در تفسير آيه در كتاب عيون اخبار الرضا طبق نقل نور الثقلين ج 4 ص 48 آمده است .